Wścieklizna

Wścieklizna jest niebezpieczną, śmiertelną chorobą zakaźną atakującą przede wszystkim ssaki mięsożerne, takie jak psy, koty i lisy, a także inne zwierzęta stałocieplne, w tym sarny, dziki oraz człowieka.

Czynnikiem wywołującym chorobę jest wirus wykazujący szczególne powinowactwo do układu nerwowego. W przebiegu choroby mogą występować zaburzenia świadomości, zaburzenia koordynacji ruchowej, nadmierne pobudzenie nerwowe oraz agresja.

Wścieklizna jako zagrożenie dla ludzi

Wścieklizna jest zoonozą, czyli chorobą odzwierzęcą, która może zostać przeniesiona ze zwierzęcia na człowieka. Źródłem zakażenia są zwierzęta chore lub znajdujące się w okresie inkubacji choroby, wydalające wirusa wraz ze śliną.

Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku:

pogryzienia przez zakażone zwierzę;
kontaktu śliny zakażonego zwierzęcia z uszkodzoną skórą;
kontaktu śliny z raną lub nawet niewielkim, trudno zauważalnym skaleczeniem.

Istotną rolę w szerzeniu choroby odgrywają przede wszystkim psy i lisy, jednak wirus może być również przenoszony przez inne gatunki zwierząt.

Postępowanie po pogryzieniu

Wścieklizna jest chorobą śmiertelną, dlatego każde pogryzienie przez zwierzę wymaga zachowania szczególnej ostrożności.

W przypadku pogryzienia lub kontaktu z podejrzanym zwierzęciem należy:

niezwłocznie przemyć ranę lub miejsce kontaktu dużą ilością wody z mydłem;
jak najszybciej zgłosić się do lekarza medycyny;
zgłosić zdarzenie właściwemu Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii.

Każdy przypadek pogryzienia przez zwierzę dzikie lub budzące podejrzenie zwierzę domowe wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania wyjaśniającego.

Okres inkubacji choroby

Okres inkubacji, czyli czas od momentu zakażenia do wystąpienia objawów klinicznych, jest zróżnicowany i zależy między innymi od:

ilości wirusa, który dostał się do organizmu;
zjadliwości wirusa;
miejsca zakażenia;
rozległości uszkodzeń tkanek;
gatunku oraz wieku zwierzęcia.

U zwierząt okres inkubacji może trwać od kilku dni do nawet kilku lat, jednak najczęściej wynosi:

u psów, kotów, owiec, kóz i świń – od kilku do 90 dni;
u bydła i zwierząt z rodziny koniowatych – od kilku do 180 dni.

Objawy kliniczne

Wścieklizna może występować w postaci cichej lub szałowej. Objawy choroby różnią się w zależności od gatunku zwierzęcia.

Psy

Do najczęściej obserwowanych objawów należą:

niepokój i nadmierna pobudliwość;
skłonność do włóczęgostwa;
spożywanie niejadalnych przedmiotów;
wzmożony popęd płciowy;
agresja;
zmiana głosu i ochrypłe szczekanie;
ślinotok;
opadanie żuchwy i wysuwanie języka;
zez;
niedowłady i porażenia kończyn.

Koty

U kotów obserwuje się objawy podobne do występujących u psów. Zwierzęta często ukrywają się, wykazują niepokój, nadmiernie miauczą oraz stają się agresywne. W końcowym stadium choroby występują porażenia kończyn.

Bydło

Objawy mogą obejmować:

utratę apetytu;
zaburzenia trawienia;
wzdęcia;
zaparcia lub biegunkę;
ślinotok;
drżenia mięśni;
ciągłe ryczenie;
nietypowe zachowania przypominające ruję;
chwiejny chód;
porażenie kończyn tylnych.

Świnie

Najczęściej obserwuje się:

lękliwość;
ochrypłe chrząkanie;
gwałtowne ruchy głową;
gryzienie ściółki.

Owce i kozy

Do charakterystycznych objawów należą:

niepokój;
wzmożony popęd płciowy;
ochrypłe beczenie;
nagłe porażenia i upadki.

Konie

U koni mogą występować:

gwałtowne uderzanie o ściany boksu;
drżenia mięśni;
objawy kolkowe;
częste oddawanie moczu.

Zwierzęta dzikie

Najbardziej charakterystycznym objawem jest utrata naturalnego lęku przed człowiekiem. Często obserwuje się również:

nieuzasadnioną agresję;
ataki na zwierzęta domowe, gospodarskie oraz ludzi;
zaburzenia orientacji i koordynacji ruchowej.

U nietoperzy dodatkowo mogą występować:

utrata zdolności lotu;
nadwrażliwość na dotyk i dźwięk;
przewracanie się na grzbiet;
aktywność dzienna niespotykana u zdrowych osobników.

Należy pamiętać, że nie wszystkie wymienione objawy muszą wystąpić u każdego zakażonego zwierzęcia.

Obowiązek zgłaszania podejrzeń wścieklizny

Każde podejrzenie wystąpienia wścieklizny u zwierząt domowych lub dzikich należy niezwłocznie zgłosić właściwemu Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii.

Szczególną uwagę należy zwracać na:

utratę naturalnej obawy dzikich zwierząt przed człowiekiem;
nieprowokowaną agresję zwierząt domowych;
nadmierne pobudzenie;
spaczone łaknienie;
drgawki oraz inne objawy neurologiczne.

W przypadku zauważenia zwierzęcia podejrzanego o zachorowanie należy bezwzględnie unikać kontaktu z nim oraz nie dotykać jego zwłok.

Szczepienia ochronne

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania wściekliźnie są szczepienia ochronne zwierząt.

Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt wszystkie psy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej podlegają obowiązkowemu szczepieniu przeciwko wściekliźnie po ukończeniu 3. miesiąca życia.

Właściciel psa jest zobowiązany:

zaszczepić psa w terminie 30 dni od ukończenia przez niego 3. miesiąca życia;
powtarzać szczepienie co 12 miesięcy;
przechowywać zaświadczenie potwierdzające wykonanie szczepienia.

Przeprowadzenie szczepienia potwierdzane jest przez lekarza weterynarii wpisem do rejestru oraz wydaniem właścicielowi stosownego zaświadczenia.

Regularne szczepienia zwierząt, przestrzeganie zasad bezpieczeństwa oraz niezwłoczne zgłaszanie podejrzeń choroby stanowią podstawę skutecznej ochrony zdrowia ludzi i zwierząt przed wścieklizną.