Grypa ptaków

Grypa ptaków (AI – Avian Influenza), dawniej określana jako pomór drobiu (Fowl Plague), jest wysoce zakaźną chorobą wirusową ptaków, zaliczaną do chorób podlegających zgłaszaniu do Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (WOAH, dawniej OIE). Niektóre szczepy wirusa mogą powodować śmiertelność sięgającą nawet 100% wśród zakażonego drobiu.

Czynnikiem wywołującym chorobę są wirusy grypy typu A należące do rodziny Orthomyxoviridae, rodzaju Influenzavirus. Szczególne znaczenie epizootyczne mają wysoce zjadliwe szczepy podtypów H5 i H7.

Wydalanie wirusa

Zakażone ptaki wydalają wirusa w dużych ilościach przede wszystkim wraz z:

• kałem;
• wydzieliną z oczu;
• wydzieliną z dróg oddechowych;
• wydychanym powietrzem.

Gatunki podatne na zakażenie

Na zakażenie wirusem grypy ptaków podatne są niemal wszystkie gatunki ptaków, zarówno utrzymywane przez człowieka, jak i wolno żyjące. Wrażliwość poszczególnych gatunków na zakażenie jest jednak zróżnicowana.

Kury i indyki

Kury oraz indyki należą do gatunków szczególnie wrażliwych na zakażenie. U tych ptaków najczęściej rozwija się pełnoobjawowa postać choroby.

Kaczki i gęsi

Kaczki i gęsi są podatne na zakażenie różnymi szczepami wirusa grypy ptaków, jednak objawy kliniczne występują głównie w przypadku zakażenia wysoce zjadliwymi szczepami wirusa. Ptaki wodne uznawane są za naturalny rezerwuar wirusa oraz istotne źródło zakażenia dla drobiu.

Perliczki, przepiórki, bażanty i kuropatwy

Wrażliwość tych gatunków na zakażenie jest zbliżona do obserwowanej u kur i indyków.

Strusie i emu

U strusi zakażenie może powodować objawy ze strony układu oddechowego i nerwowego, biegunkę, osłabienie oraz upadki zwierząt. Śmiertelność może wynosić od 20 do 30%. Emu wykazują znacznie mniejszą wrażliwość na zakażenie, a przebieg choroby zazwyczaj pozostaje bezobjawowy.

Ptaki ozdobne i trzymane w klatkach

Dotychczas nie potwierdzono występowania wirusów grypy ptaków u ptaków utrzymywanych w klatkach, w tym u papug oraz ptaków śpiewających, mimo że wirusy te były wielokrotnie izolowane od dzikich gatunków ptaków na całym świecie.

Przetrwanie wirusa w środowisku

Wirus grypy ptaków może zachowywać zdolność zakażania w środowisku kurnika przez okres do kilku tygodni. Z tego względu w przypadku podejrzenia lub potwierdzenia choroby niezbędne jest odpowiednie zabezpieczenie pomieszczeń, sprzętu, ściółki i nawozów naturalnych, a następnie ich dokładne oczyszczenie i dezynfekcja.

Wirus jest wrażliwy na powszechnie stosowane środki dezynfekcyjne oraz detergenty. Skutecznie niszczy go również obróbka termiczna, w tym gotowanie i smażenie.

Drogi szerzenia się zakażenia

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim drogą oddechową oraz pokarmową.

Najważniejszym źródłem zakażenia drobiu domowego są dzikie ptaki, zwłaszcza migrujące ptactwo wodne. Wirus może być również przenoszony pośrednio za pośrednictwem:

• skażonej paszy;
• wody;
• ściółki;
• nawozów naturalnych;
• sprzętu wykorzystywanego przy obsłudze zwierząt;
• środków transportu.

Istotną rolę w rozprzestrzenianiu choroby odgrywa również człowiek. Wirus może być przenoszony na odzieży, obuwiu, sprzęcie oraz innych przedmiotach mających kontakt z zakażonymi ptakami lub ich wydalinami.

Zagrożenie dla ludzi

Ryzyko zakażenia ludzi wirusami grypy ptaków jest obecnie oceniane jako niskie. Dotychczas nie potwierdzono przypadków zakażenia człowieka wirusem H5N8. Badania wskazują, że wirusy tego typu zachowują cechy charakterystyczne dla wirusów ptasich i nie wykazują istotnych przystosowań do organizmu człowieka.

Ze względu na dużą zdolność wirusów grypy do mutacji zaleca się jednak zachowanie ostrożności, szczególnie przez osoby zawodowo związane z hodowlą drobiu oraz mające kontakt z dzikim ptactwem.

W celu ograniczenia ryzyka zakażenia należy:

• przestrzegać podstawowych zasad higieny osobistej;
• dokładnie myć ręce wodą z mydłem po kontakcie z ptakami;
• unikać bezpośredniego kontaktu z chorym drobiem;
• nie dotykać padłych ptaków dzikich bez odpowiednich środków ochrony;
• unikać kontaktu z przedmiotami zanieczyszczonymi ptasimi odchodami.

Produkty drobiarskie poddane właściwej obróbce termicznej są bezpieczne dla konsumentów, ponieważ wirus grypy ptaków ulega szybkiemu unieszkodliwieniu pod wpływem wysokiej temperatury.

Znaczenie bioasekuracji

Skuteczna ochrona stad drobiu przed grypą ptaków wymaga przestrzegania zasad bioasekuracji, w szczególności ograniczania kontaktu drobiu z dzikim ptactwem, utrzymywania wysokiego poziomu higieny oraz stosowania odpowiednich procedur dezynfekcyjnych. Wczesne wykrycie choroby i niezwłoczne zgłoszenie podejrzenia właściwym służbom weterynaryjnym mają kluczowe znaczenie dla ograniczenia jej rozprzestrzeniania się.